ทำความเข้าใจธรรมชาติของม้าก่อนเริ่มต้นเลี้ยง

หากคุณกำลังคิดจะเลี้ยงม้า สิ่งแรกที่ควรรู้ไม่ใช่วิธีขี่ม้า ไม่ใช่วิธีสร้างคอก หรือแม้แต่การเลือกสายพันธุ์ แต่คือการทำความเข้าใจธรรมชาติของม้าอย่างแท้จริง

ม้าเป็นสัตว์ที่อยู่ร่วมกับมนุษย์มานานหลายพันปี ถูกใช้เป็นพาหนะ สัตว์สงคราม สัตว์กีฬา และสัตว์คู่ใจของผู้คนทั่วโลก แต่ถึงแม้ม้าจะถูกเลี้ยงโดยมนุษย์มาอย่างยาวนาน สัญชาตญาณดั้งเดิมของมันก็ยังคงเหมือนกับบรรพบุรุษที่เคยใช้ชีวิตอยู่ในทุ่งหญ้ากว้างใหญ่

การเข้าใจธรรมชาติของม้า จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะทำให้คุณเลี้ยงม้าได้อย่างถูกต้อง ปลอดภัย และสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างคนกับม้า

• ม้า ระมัดระวังและตื่นตัวตลอดเวลา  
• ม้าเป็นสัตว์สังคม ชอบอยู่เป็นฝูง
• ม้าเกิดมาเพื่อเดินและวิ่ง ไม่ใช่การยืนนิ่งนานๆ
• ม้ากินน้อยแต่กินบ่อย
• ม้า จำความรู้สึกที่มันได้รับได้ดี
• ม้า ไม่ใช่แค่สัตว์เลี้ยงทั่วๆ ไป

ม้า ระมัดระวังและตื่นตัวตลอดเวลา  

สิ่งสำคัญที่สุดที่คนเลี้ยงม้าต้องเข้าใจคือ ม้าไม่ใช่สัตว์นักล่า มันจึงไม่มีความกล้าบ้าบิ่นมุทะลุดุดันในสายเลือด ในธรรมชาติ “ม้าคือสัตว์ที่ต้องตกเป็นเหยื่อ” ของนักล่าหลายชนิด เช่น เสือ สิงโต หมาป่า และสัตว์กินเนื้ออื่น ๆ ด้วยเหตุนี้ ม้าจึงวิวัฒนาการเผ่าพันธุ์ของมันให้มีคุณสมบัติเด่นๆ ที่สำคัญคือ

• ตื่นตัวอยู่เสมอ
• ระวังภัยตลอดเวลา
• ตกใจง่าย
• หนีเป็นอันดับแรกก่อนต่อสู้

นี่คือเหตุผลง่ายๆ ว่าทำไมม้าบางตัวสะดุ้งง่ายมาก แค่เพียงเพราะถุงพลาสติกปลิวผ่าน หรือเสียงแปลก ๆ ที่คนแทบไม่ได้ยิน ม้าก็เริ่มตื่นตัวแล้ว ดังนั้นสำหรับคนที่ไม่เข้าใจธรรมชาติของม้าอาจมองว่า “ม้าขี้ตกใจ” แต่สำหรับม้า นี่คือสัญชาตญาณการเอาชีวิตรอดของพวกมันที่ยังตกมาจากรุ่นสู่รุ่น

ม้าเป็นสัตว์สังคม ชอบอยู่เป็นฝูง

ในธรรมชาติ ม้าไม่ชอบอยู่ตัวเดียว พวกมันใช้ชีวิตรวมกันเป็นฝูงเพื่อช่วยกันเฝ้าระวังภัย เมื่อม้าตัวหนึ่งตกใจ ม้าทั้งฝูงมักจะวิ่งตามทันที แม้จะยังไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้นก็ตาม

ดังนั้นหากคุณเลี้ยงม้าเพียงตัวเดียว ม้าอาจเกิดความเครียด เหงา หรือแสดงพฤติกรรมผิดปกติได้ ฟาร์มม้าระดับจริงจังจึงนิยมเลี้ยงม้าจำนวนหลายๆ ตัว และให้ม้ามองเห็นกันและกันได้
มีพื้นที่ปล่อยให้ม้าเดินและอยู่ร่วมกัน ซึ่งมีผลดีที่เห็นชัดเจนคือลดความเครียดและส่งเสริมสุขภาพจิตของม้าได้เป็นอย่างดี

ม้าเกิดมาเพื่อเดินและวิ่ง ไม่ใช่การยืนนิ่งนานๆ

อีกหนึ่งความเข้าใจผิดของมือใหม่คือ คิดว่าม้าสามารถยืนอยู่ในคอกได้ทั้งวัน ในความเป็นจริง ม้าเป็นสัตว์ที่ถูกออกแบบมาให้เคลื่อนไหวตลอดเวลา แต่เดิมม้าป่าในธรรมชาติอาจเดินหาหญ้ากินวันละ 15-30 กิโลเมตรเลยทีเดียว 

การที่ม้าเดินเกือบตลอดทั้งวัน  นอกจากจะเป็นธรรมชาติของมันแล้วการเดินยังช่วยให้

• ระบบย่อยอาหารของม้าทำงานดี
• ระบบไหลเวียนเลือดดี
• กล้ามเนื้อแข็งแรง
• ลดความเครียด

หากม้าถูกขังอยู่ในคอกนานเกินไป อาจเกิดปัญหาทั้งทางร่างกายและพฤติกรรมในระยะยาว ซึ่งเป็นเรื่องที่อาจจะแก้ไขได้ยากหากม้ามีพฤติกรรมเปลี่ยนไป ดังนั้นเพื่อป้องกันปัญหาตั้งแต่แรก จึงควรมีพื้นที่ให้ม้าได้เดินออกกำลังกายตามธรรมชาติของมัน

ม้ากินน้อยแต่กินบ่อย

ระบบย่อยอาหารของม้าแตกต่างจากสัตว์เคี้ยวเอื้องทั่วๆ ไป ม้ามีกระเพาะอาหารขนาดเล็กเมื่อเทียบกับขนาดตัว ในธรรมชาติ ม้าจะเดินเล็มหญ้ากินไปเรื่อย ๆ ตลอดทั้งวัน ถ้าปล่อยให้ม้ากินเป็นอิสระ เราอาจเห็นม้าเดินเล็มหญ้าเฉลี่ยประมาณ 14-18 ชั่วโมงต่อวันเลยทีเดียว

ดังนั้นการให้อาหารม้าครั้งละมาก ๆ เพียงวันละ 1-2 มื้อ ไม่ใช่วิธีที่เหมาะสม การมีหญ้าให้ม้ากินอย่างต่อเนื่องจะใกล้เคียงกับธรรมชาติของม้าและมีผลดีกับม้ามากที่สุด

ม้า ไม่ใช่แค่สัตว์เลี้ยงทั่วๆ ไป

ม้าหนึ่งตัวอาจมีน้ำหนักตั้งแต่ 350-600 กิโลกรัม หรือมากกว่านั้นขึ้นอยู่กับสายพันธุ์และการเลี้ยงดู ดังนั้นการเลี้ยงม้าจึงต้องอาศัยทั้ง ความรู้ ความรับผิดชอบ เวลา งบประมาณ ที่มากกว่าการสัตว์เลี้ยงทั่วๆ ไปอย่างมาก ผู้เลี้ยงม้าที่ดีจึงต้องเรียนรู้ตลอดเวลา เพื่อให้สามารถดูแลม้าได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย

ดังนั้นก่อนจะเรียนรู้เรื่องสร้างแหล่งอาหาร ทำคอกม้า หรือการฝึกขี่ม้า สิ่งสำคัญที่สุดคือการทำความเข้าใจว่าม้าคิดและใช้ชีวิตอย่างไร ซึ่สรุปได้คร่าวๆ ว่า

• ม้าเป็นสัตว์ที่เคยตกเป็นเหยื่อจึงมีความระมัดระวังและตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา
• ม้าเป็นสัตว์สังคมที่ต้องการเพื่อน ไม่ชอบอยู่โดดเดี่ยวตามลำพัง
• ม้าต้องการการเคลื่อนไหวตลอดวัน
• ม้าเรียนรู้ผ่านความไว้วางใจ ซึ่งได้ผลดีมากกว่าการบังคับหรือฝืนใจ

เมื่อเราเข้าใจธรรมชาติของม้า เราจะเลี้ยงม้าได้ง่ายขึ้น มีปัญหาน้อยลง และสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างคนกับม้าได้อย่างยั่งยืนดังนั้นการเลี้ยงม้าที่ดี ไม่ได้เกิดจากการสอนให้ม้าเข้าใจคน แต่ต้องเริ่มต้นจากการที่คนเลี้ยงต้องเข้าใจม้าให้ดีเสียก่อน

สนใจอยากเลี้ยงม้าและมีประสบการณ์กับม้าก่อนเริ่มต้นสร้างความผุกพันกับม้าแบบจริงจัง ไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ในการเลี้ยงม้ากับเราได้ที่ อาร์เคเอ ฟาร์ม อำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี โทร. 0846259929