ความสำคัญของการอาบน้ำม้าที่เลี้ยง

สำหรับคนที่ไปเที่ยวฟาร์มเลี้ยงม้าบ่อยๆ ภาพที่น่าจะเห็นบ่อยคือเจ้าของอาบน้ำให้ม้าจนสะอาดแล้วแปรงขนให้จนเงางาม แต่ในความเป็นจริงการอาบน้ำให้ม้ามีความหมายมากกว่าการทำให้ม้าดูดี เพราะระหว่างการอาบน้ำ เจ้าของจะมีโอกาสได้ตรวจสภาพร่างกายของม้าอย่างใกล้ชิด และจะได้ตรวจพบความผิดปกติบางอย่างได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

ข้อดีของการอาบน้ำให้ม้าได้แก่

1. ช่วยกำจัดเหงื่อ ฝุ่น และสิ่งสกปรก ม้าที่ออกกำลังกายหรือทำงาน โดยเฉพาะในสภาพอากาศร้อน จะมีเหงื่อออกมาก เหงื่อที่ผสมกับฝุ่น ดิน และคราบสกปรก หากสะสมอยู่บนผิวหนังเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดอาการคัน ระคายเคือง หรือเป็นปัญหาทำให้เกิดโรคผิวหนังกับม้าได้

การอาบน้ำหลังจากออกกำลังกายอย่างเหมาะสม จึงช่วยทำความสะอาดตัวม้าและทำให้ม้ารู้สึกสบายตัวขึ้น อย่างไรก็ตาม หากม้าเพียงอยู่ในคอกหรือแทะเล็มหญ้า ไม่ได้เหงื่อออกมาก ก็ไม่จำเป็นต้องจับมาอาบน้ำทุกวัน

2. ช่วยตรวจผิวหนังและบาดแผล ข้อดีที่สำคัญมากของการอาบน้ำคือ เจ้าของสามารถมองเห็นผิวหนังของม้าได้ชัดเจนขึ้น ดังนั้นระหว่างอาบน้ำให้ม้าควรสังเกตไปด้วยว่า

• มีแผลหรือไม่
• มีรอยบวมตรงไหนหรือไม่
• มีผื่นหรือสะเก็ดหรือไม่
• มีบริเวณที่ขนร่วงผิดปกติหรือไม่
• มีเห็บหรือแมลงเกาะหรือไม่
• ม้ามีอาการเจ็บเมื่อสัมผัสบริเวณใดหรือไม่

บางครั้งแผลเล็ก ๆ อาจถูกซ่อนอยู่ใต้ขนหนา หากปล่อยไว้อาจติดเชื้อหรือกลายเป็นแผลเรื้อรังได้ ดังนั้นการอาบน้ำจึงเป็นเหมือน “การตรวจสุขภาพเบื้องต้น” ไปในตัว

3. ช่วยดูแลผิวหนังและเส้นขน ผิวหนังและเส้นขนเป็นด่านแรกที่ช่วยปกป้องร่างกายของม้า การทำความสะอาดอย่างเหมาะสมช่วยกำจัดเหงื่อและสิ่งสกปรกที่เกาะอยู่ตามผิวหนัง ทำให้ขนดูสะอาดและเป็นเงา แต่ต้องระวังเรื่องหนึ่งมาก ๆ คือ อย่าเข้าใจผิดว่าอาบน้ำยิ่งบ่อยยิ่งดี

เพราะการใช้แชมพูหรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดบ่อยเกินไป อาจรบกวนไขมันธรรมชาติของผิวหนัง ทำให้ผิวแห้งและระคายเคืองได้ หลักการสำคัญจึงไม่ใช่แค่เพียง อาบให้บ่อยที่สุด แต่คือ อาบให้เหมาะกับสภาพของม้า

4. ช่วยให้ม้าสบายตัวในสภาพอากาศร้อน ประเทศไทยมีอากาศร้อนและความชื้นสูง โดยเฉพาะช่วงกลางวัน ม้าที่เพิ่งออกกำลังกายจนมีเหงื่อมาก การใช้น้ำช่วยทำความสะอาดตัวหลังออกกำลังกายสามารถช่วยให้ม้ารู้สึกสบายขึ้น แต่ต้องทำอย่างถูกวิธี

หลังจากม้าหยุดออกกำลังกาย ควรให้ม้าค่อย ๆ ผ่อนและหายใจกลับมาเป็นปกติก่อน แล้วจึงจัดการทำความสะอาดตัว หลังอาบน้ำควรรีดน้ำออกจากขนด้วย sweat scraper และพาม้าไปอยู่ในบริเวณที่ปลอดภัยและมีอากาศถ่ายเท เพื่อให้ตัวแห้ง และที่สำคัญคืออย่าปล่อยม้าที่เปียกโชกยืนตากแดดจัดเป็นเวลานาน

5. เป็นโอกาสสร้างความคุ้นเคยระหว่างคนกับม้า เรื่องนี้สำคัญสำหรับม้าที่ต้องอยู่กับคนเป็นประจำ การอาบน้ำทำให้เจ้าของต้องสัมผัสม้าหลายส่วน ตั้งแต่คอ ลำตัว ขา ไปจนถึงบริเวณใกล้กีบ หากฝึกอย่างใจเย็น ม้าจะคุ้นเคยกับการถูกจับตัวและการถูกดูแล

สิ่งนี้มีประโยชน์มากเมื่อในอนาคตต้อง

• ตรวจบาดแผล
• ให้สัตวแพทย์ตรวจ
• แต่งกีบ
• ทำวัคซีน
• ทำความสะอาดบาดแผล
• เตรียมม้าก่อนออกงาน

ม้าที่คุ้นเคยกับการถูกจับและดูแล จะจัดการได้ง่ายกว่าม้าที่ไม่เคยได้รับการฝึก

แล้วม้าควรอาบน้ำบ่อยแค่ไหน

ไม่มีคำแนะนำตายตัวว่าม้าทุกตัวต้องอาบน้ำกี่ครั้งต่อสัปดาห์ เพราะขึ้นอยู่กับลักษณะการใช้งานและสภาพแวดล้อม ม้าที่ออกกำลังกายหนัก หากมีเหงื่อออกมาก อาจจำเป็นต้องล้างตัวหลังการทำงานเพื่อกำจัดเหงื่อและสิ่งสกปรก ส่วนม้าที่เลี้ยงในฟาร์มหากไม่ได้ออกกำลังกายหนัก การแปรงขนและทำความสะอาดเฉพาะจุดอาจเพียงพอ ไม่จำเป็นต้องอาบน้ำเต็มตัวบ่อย ๆ ดังนั้นให้ยึดหลักว่า “อาบเมื่อจำเป็น ไม่ใช่อาบเพราะคิดว่าม้าต้องสะอาดตลอดเวลา”

ขั้นตอนพื้นฐานในการอาบน้ำม้า การอาบน้ำควรทำอย่างใจเย็น โดยเฉพาะม้าที่เพิ่งหัดอาบน้ำ

ขั้นที่ 1  เตรียมอุปกรณ์ ควรเตรียมสายยางหรือน้ำสะอาด ฟองน้ำ แปรง แชมพูสำหรับม้า 
ที่รีดน้ำ (sweat scraper) เชือกจูงและอุปกรณ์ควบคุมที่เหมาะสม โดยให้เตรียมทุกอย่างให้พร้อมก่อนพาม้าเข้าจุดอาบน้ำ จะช่วยลดความวุ่นวายระหว่างการอาบน้ำให้ม้าได้มาก

ขั้นที่ 2  สำหรับการอาบน้ำให้ม้าช่วงแรก ให้เริ่มจากบริเวณที่ม้ารับน้ำได้ง่าย อย่าเอาสายยางฉีดใส่หน้า หู หรือบริเวณหัวทันที เริ่มจากขาหรือส่วนล่างของลำตัวก่อน แล้วค่อย ๆ ไล่ขึ้นด้านบน ให้ม้ารู้ว่าน้ำไม่ใช่สิ่งที่ต้องกลัว

ขั้นที่ 3  ล้างเหงื่อและสิ่งสกปรก ใช้มือหรือแปรงช่วยทำความสะอาดบริเวณที่มีเหงื่อและคราบสกปรก หากใช้แชมพู ควรใช้ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะกับม้าและล้างออกให้หมด อย่าให้แชมพูตกค้างบนผิวหนัง

ขั้นที่ 4  ระวังบริเวณหัวและใบหู บริเวณศีรษะควรใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ ไม่ควรฉีดน้ำแรง ๆ เข้าไปในตา หูและจมูก โดยให้ใช้ฟองน้ำหรือผ้าชุบน้ำเช็ดบริเวณใบหน้าแทนจะปลอดภัยกว่า

ขั้นที่ 5  รีดน้ำออกจากตัว หลังล้างเสร็จ ใช้ sweat scraper รีดน้ำออกตามแนวขน  แต่ถ้าไม่มีขั้นตอนนี้ช่วยให้น้ำส่วนเกินออกจากขนได้เร็วขึ้น และทำให้ม้าแห้งง่ายขึ้น แต่ถ้าไม่มี sweat scraper ก็พอจะอนุโลมให้ใช้แปรงแทนได้แต่อาจจะไม่ดีนัก 

ขั้นที่ 6  ปล่อยให้ตัวแห้ง ให้ม้าอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย อากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีฝุ่นหรือโคลนมากจนกว่าตัวจะแห้ง หากม้าตัวเปียกแล้วกลับไปกลิ้งบนพื้นทันที สิ่งที่ทำไประหว่างอาบให้ม้าทั้งหมดอาจกลายเป็น “โคลนเคลือบม้า” แทนได้เลย

สิ่งที่มือใหม่ควรระวังในการอาบน้ำให้ม้า

❌ อย่าอาบน้ำทันทีหลังม้าออกกำลังกายหนัก ควรให้ม้าผ่อนและอัตราการหายใจลดลงก่อน จากนั้นจึงจัดการทำความสะอาด

❌ อย่าใช้แชมพูของคนอาบน้ำให้ม้าเป็นประจำ ผลิตภัณฑ์สำหรับคนไม่ได้ถูกออกแบบมาโดยเฉพาะสำหรับผิวหนังของม้า

❌ น้ำที่ใช้อาบให้ม้าต้องเป็นน้ำสะอาด  เพราะการล้างด้วยน้ำที่มีสิ่งปนเปื้อนอาจทำให้เกิดปัญหาผิวหนังแทนที่จะช่วยแก้ปัญหา

❌ อย่าอาบน้ำจนกลายเป็นกิจวัตรที่มากเกินไป ม้าไม่ได้ต้องการกลิ่นแชมพูหอม ๆ ทุกวัน ม้าต้องการสุขภาพผิวที่ดีมากกว่า

❌ อย่าลืมกีบเท้า หลังอาบน้ำควรตรวจและทำความสะอาดกีบด้วย เพราะกีบเท้าม้าเป็นจุดที่ต้องดูแลเป็นประจำเช่นกัน

สนใจไปแลกเปลี่ยนประสบการณ์การเลี้ยงม้า ฝึกม้าใหม่ หัดขี่ม้า ได้ที่ อาร์เคเอฟาร์ม  จ.สุราษฎร์ธานี โทร. 0846259929 เรากำลังพัฒนาเป็นฟาร์มปศุสัตว์แนวท่องเที่ยวแต่จริงจังด้วย