มหาโพธิวิหาร ศูนย์กลางของกลุ่มพุทธสถานพุทธคยา

มหาโพธิวิหาร คนไทยนิยมเรียกว่าเจดีย์พุทธคยาหรือพระมหาโพธิ์เจดีย์ คืออนุสรณ์สถานแห่งการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีลักษณะเป็นเจดีย์สี่เหลี่ยมทรงสูง เป็นสถาปัตยกรรมและศิลปะแบบอินเดีย สูงประมาณ 170 ฟุต แบ่งออกเป็น 2 ชั้น ชั้นแรกประดิษฐานพระพุทธเมตตา ส่วนชั้นที่ 2 ประดิษฐานพระพุทธปฏิมาปางประทานพร บริเวณโดยรอบมีเจดีย์บริวารรายล้อมอยู่ทั้ง 4 ทิศ เจดีย์พุทธคยาถือเป็นศูนย์กลางของกลุ่มพุทธสถานพุทธคยา มีความเป็นมาคือหลังจากพระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้แล้ว พระองค์ทรงดำเนินไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือต้นโพธิ์ ทรงยืนพิจารณาทอดพระเนตรต้นพระศรีมหาโพธิ์ ตลอด 7 วัน ทรงหวลระลึกถึงอดีตที่ทรงชำระกิเลสหมดสิ้นผ่องใส ที่ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ที่ประทับยืนนั้นเรียกว่า อนิมิสเจดีย์

วิหารแห่งนี้สร้างขึ้นครั้งแรกโดยพระเจ้าอโศกมหาราช ในราวพุทธศตวรรษที่ 3 เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานแห่งการตรัสรู้ มีบันทึกว่า พระองค์ทรงเสด็จมานมัสการ ณ สถานที่นี้ด้วยพระองค์เอง และโปรดให้สร้างเจดีย์และเสาอโศกขึ้น ต่อมาได้มีการบูรณะและสร้างเพิ่มเติมหลายครั้งตลอดหลายยุคสมัย

ความสำคัญของมหาโพธิ์เจดีย์

มหาโพธิวิหารมิใช่เพียงสถานที่ท่องเที่ยวเชิงศาสนา หากแต่เป็นศูนย์กลางแห่งศรัทธาของพุทธบริษัททั้งสี่ ซึ่งประกอบไปด้วย ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ที่อยู่ในภูมิภาคต่างๆทั่วโลก ทุกคน ทุกชาติ ทุกภาษา ต่างมุ่งหวังที่จะได้มีโอกาสได้เดินทางไปกราบนมัสการมหาโพธิ์เจดีย์เพื่อสัมผัสรากเหง้า ณ ต้นกำเนิดแห่งพระพุทธศาสนา

มหาโพธิวิหารหรือมหาโพธิ์เจดีย์ เป็นสถานที่สำคัญที่สุด เป็นหนึ่งในสังเวชนียสถานทั้ง 4 ตำบล ที่ชาวพุทธควรไปเยือนซักครั้งในชีวิตนี้ ได้แก่

• ลุมพินี – สถานที่ประสูติ
• พุทธคยา – สถานที่ตรัสรู้
• สารนาถ – สถานที่แสดงปฐมเทศนา
• กุสินารา – สถานที่ปรินิพพาน

โดยในในปี ค.ศ. 2002 องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้ขึ้นทะเบียนมหาโพธิวิหารเป็น มรดกโลก ประเภทมรดกทางวัฒนธรรม (World Heritage Site) เพื่อยืนยันคุณค่าอันยิ่งใหญ่ทั้งทางศาสนาและสถาปัตยกรรม

สถาปัตยกรรมและลักษณะเด่นของพระมหาโพธิ์เจดีย์  พุทธคยา

มหาเจดีย์ประธาน มีความสูงประมาณ 55 เมตร รูปทรงพีระมิดยอดแหลมประดับด้วยฉัตรทอง ดูสง่างาม โดดเด่นเหนือสิ่งอื่นใด รอบพระมหาโพธิ์เจดีย์รายล้อมไปด้วยพื้นที่สำคัญสูงสุดที่ชาวพุทธทั่วโลกต่างทราบดี ได้แก่

• พระศรีมหาโพธิ์ (Bodhi Tree) ต้นโพธิ์ศักดิ์สิทธิ์ที่พระพุทธเจ้าประทับบำเพ็ญเพียรจนตรัสรู้ แม้ต้นปัจจุบันจะเป็นทายาทรุ่นที่ 4 แต่ก็มีสายสัมพันธ์ตรงจากต้นดั้งเดิมที่พระพุทธเจ้าได้บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณ ณ ที่แห่งนี้
• รัตนบัลลังก์ (Vajrasana)  ที่ประดิษฐานอยู่ใต้ต้นโพธิ์ ถือเป็นจุดศักดิ์สิทธิ์ที่สุด เพราะเชื่อว่าเป็นที่ที่พระพุทธเจ้าประทับขณะตรัสรู้
• รอบมหาโพธิวิหารยังมีสถูป วิหาร และรูปปั้นพระพุทธเจ้าโบราณอีกจำนวนมาก สะท้อนร่องรอยแห่งศรัทธาที่สืบทอดมาอย่างยาวนาน กว่า 2,500 ปี

มหาโพธิ์เจดีย์พุทธคยา ศูนย์รวมแห่งศรัทธาของชาวพุทธทั่วโลก

การเดินทางไปที่มหาเจดีย์พุทธคยา อาจจะไม่ใช่เรื่อง่ายที่ทุกคนจะมีโอกาสเช่นนั้น แต่หากมีโอกาสดีได้ก้าวเข้าสู่พื้นที่ที่เป็นศูนย์รวมแห่งมหาศรัทธา ที่ทุกย่างก้าวภายในมหาเจดีย์พุทธคยาที่ล้วนอบอวลไปด้วยพลังแห่งการภาวนาและการบำเพ็ญทางจิต เราจะได้เห็นพระสงฆ์นานาชาติหลายร้อยรูป นั่งสวดมนต์ภาวนาเป็นภาษาของตน ได้พบเจอฆราวาสผู้ศรัทธาที่นั่งสมาธิ เดินจงกรม หรือเดินเวียนประทักษิณรอบวิหารอย่างสงบ มีเสียงสวดมนต์เบาๆ อยู่แทบตลอดเวลาช่วยให้จิตใจสงบอย่างยากจะบรรยาย นับเป็นอานิสงค์ที่ประเมินค่ามิได้และเป็นแรงบันดาลใจที่ดียิ่งที่จะได้เรียนรู้หลักธรรมแห่งการตื่นรู้ กลับมาสู่หัวใจแก่นแท้ของพระพุทธศาสนาเข้าสู่หลักธรรมด้วยความเพียรเพื่อแสวงหาแนวทางแห่งการพ้นทุกข์